Met enige zin voor vinologische overdrijving, kan je stellen dat waar je ook ter wereld een stok chardonnay in de grond steekt, je er wijn kan van maken. Chardonnay is inderdaad alomtegenwoordig, van zijn bakermat in Frankrijk (de druif zou genoemd zijn naar het gelijknamige dorp in Macon, Bourgogne) tot enorme velden in de verschillende wijnregio’s van Noord- en Zuid-Amerika, Australië … Volgens cijfers van Industry Research zou in 2024 38% van alle wereldwijd verkochte witte wijn chardonnay geweest zijn. Voor veel mensen ís witte wijn ook gewoon synoniem aan chardonnay. Jancis Robinson, de toonaangevende wijncritica, omschrijft chardonnay in The Oxford Companion dan ook als “a brand” en ook Gianluca Di Taranto noemt de druif in zijn boek De Druif (2022) onomwonden “een merk”. Hoe populair dat “merk” wel is, mag blijken uit het frequent opduiken van “chardonnay” in populaire tv-series als Desperate Housewives, Sex and the City en Big little lies.
Op zich hoeft het wereldwijde succes van chardonnay helemaal niet te verwonderen. Het is een relatief makkelijke druif om aan te planten. Ze past zich aan aan tal van ondergronden en klimatologische omstandigheden. Ook in de cuverie zelf kan je er heel veel kanten mee uit van frisse, strakke wijnen tot volle, romige en houtgelagerde cuvées. Je kan er stille wijnen mee maken, maar ook mousserend. Commerciële wijnboeren scoren hoge opbrengsten, maar ook wie voor een topcuvée gaat, kan bij chardonnay terecht. Natuurlijk doet ook de associatie met iconische wijnstreken zoals Champagne en Bourgogne geen slecht aan de reputatie van deze kameleon onder de druivenrassen.
Chardonnay in België: de absolute nummer één
Ook in België voert chardonnay het peleton aan van meest aangeplante druiven (vóór pinot noir en johanniter). Ik verwijs hierbij graag naar de cijfers van FOD Economie uit 2023 (2024 was een atypisch jaar en moeilijk om als referentie te gebruiken). Van de 891 ha die in 2023 in België aangeplant stond, was maar liefst 288 ha aangeplant met chardonnay. Zowel in Vlaanderen (129 ha van 456 ha in totaal) als in Wallonië (159 ha van 434 ha in totaal) is chardonnay de meest aangeplante druif. Dat het succes in Wallonië nog groter is dan in Vlaanderen, heeft voor een groot deel te maken met de wijntypes die daar geproduceerd worden. In Wallonie wordt maar liefst 66% van het wijnbouwareaal gebruikt om mousserende wijn te maken. De met stip grootste Waalse wijndomeinen, Chant d’Eole (54 ha) en Domaine des Agaises (> 40 ha), leggen zich uitsluitend toe op mousserende wijnen en bij beide domeinen is chardonnay veruit de belangrijkste druif.
Kwantiteit versus kwaliteit
Er is natuurlijk een groot verschil tussen ‘veel’ wijn en ‘goede’ wijn. De hausse aan chardonnay die sinds de jaren ’90 van de twintigste eeuw de wereld overspoelde, heeft in een aantal jongere wijnlanden geleid tot correct gemaakte, middelmatige wijnen zonder veel karakter. Als er dan al iets van pit in sommige chardonnays zat, dan was die ook vaak afkomstig van het – soms overmatig – gebruikte hout.
Het commerciële succes van de druif zorgde op een bepaald moment dan ook voor een tegenbeweging van wijnconsumenten die de neus wat optrokken voor de allemansvriend die chardonnay vaak is. Op een bepaald moment verenigden sommigen onder hen zich – niet gespeend van enig wijnsnobisme – in groepen onder de noemer ABC-drinker, ‘Anything But Chardonnay’.
Hoewel in sommige nieuwe wijnlanden chardonnay nog steeds gebruikt wordt als een passepartout-druif, staat ze in de meeste gevallen toch (weer) synoniem voor een kwalitatieve druif waarvan je zeer goede cuvées kan maken in verschillende stijlen. Voor een stuk heeft die heropleving zeker te maken met het boomende imago van Bourgogne, waar chardonnay nog steeds dé signatuurdruif bij uitstek is. Ook in nieuwere wijnlanden, waar chardonnay soms en masse werd aangeplant en waar men aanvankelijk probeerde om zo dicht mogelijk bij de Bourgogne-stijl te blijven, hebben de wijnbouwers heel wat ervaring opgebouwd en worden er nu terroir-gedreven wijnen gemaakt met chardonnay, waarbij het hout niet langer meer de typiciteit van de druif en de regio maskeert.
Dat we ook in België “veel” chardonnay hebben, wisten we al uit een van de vorige paragrafen, maar hoe is het gesteld met de kwaliteit ervan?
België in de wereld
Laten we een internationale benchmark bekijken: de wedstrijd Chardonnay du Monde die in 2025 al voor de 32e keer werd georganiseerd. Voor de editie 2025 werden er 518 stalen ingestuurd uit 34 verschillende landen. De keuring wordt georganiseerd in Château des Ravatys (Bourgogne) en gebeurt door een internationaal panel van 200 experts. Het is zeker niet de grootste wijnwedstrijd, maar mede door zijn focus op één druif, het uitgesproken internationaal karakter en de kwalitatieve jurering, geldt ze toch als een toonaangevend concours (alleen jammer van de krukkige website).
Hoe doen de Belgen het in het hart van de wereldwijde chardonnay-teelt? Een eerste Belgische medaille dateert al van 1999. De Chardonnay Goud uit 1996 van domein Genoels-Elderen won er brons. Genoels-Elderen bleef gedurende verschillende jaren (tot en met 2004) de enige medaillewinnaar met jaarlijks minstens één bronzen medaille. Na twee jaargangen zonder medailles voor België nam Domaine des Agaises het estafettestokje over. Tot en met de editie 2025 werd de Ruffus Brut en/of Brut Sauvage jaarlijks bekroond. Opvallend is de verschuiving doorheen de jaren van zilveren medailles naar gouden medailles. Zo wonnen zowel Ruffus Chardonnay Brut als Chardonnay Brut Sauvage in de editie 2023 goud. In 2024 won de Brut Sauvage goud en in de editie 2025 was het weer de beurt aan Chardonnay Brut. Geleidelijk aan wonnen ook andere Belgische domeinen medailles in dit internationaal concours: Château Bon Baron won in 2017 en 2018 een zilveren medaille met een stille wijn van chardonnay. In 2019 vervoegde Chant d’Eole de gelederen met een zilveren medaille voor zijn Blanc de Blancs Brut. In 2020 won het zelfs een gouden medaille met dezelfde cuvé (en ook nog eens zilver voor zijn Grand Cru Brut – Millisimé 2015). Naast Chant d’Eole en Ruffus, doken in de edities 2024 en 2025 ook nog de Belgische domeinen Domaine W en Tour de Tilice op in de tabellen. Domaine W stootte zelfs meteen door naar het hoogste schavot en behaalde de voorbije twee edities maar liefst 3 gouden medailles. Hoewel het aantal medailles per editie voorlopig beperkt blijft, valt het toch op dat een aantal Belgische domeinen consistent hoog scoren, wat gezien de internationale scope van de wedstrijd niet vanzelfsprekend is. Waar ze zich 25 jaar geleden nog moesten tevreden stellen met bronzen medailles, gaan de Belgische domeinen nu elk jaar naar huis met zilveren en zelfs gouden plakken.
Zo een internationale bekroning is natuurlijk leuk, maar wat als ’s werelds meest gezaghebbende wijncriticus van het moment jouw chardonnay vergelijkt met een Puligny-Montrachet… Dat is wat Peter Colemont in 2007 overkwam. Toen Jancis Robinson de Chardonnay 2001 van het Belgische domein Clos d’Opleeuw blind in het glas kreeg tijdens een maaltijd in de driesterrenzaak Hof van Cleve, was ze ervan overtuigd dat ze een topper uit het hart van de Bourgogne-streek dronk. Clos d’Opleeuw is een kleine (1 ha) ommuurde wijngaard (‘Clos’) in het Haspengouwse gehucht Gors-Opleeuw. Zijn zeer zorgvuldig gevinifieerde chardonnay krijgt een houtopvoeding van 1 jaar in deels nieuwe en deels gebruikte vaten van Franse en Belgische eik. Dat La Robinson nog steeds van Belgische chardonnay houdt, bleek uit een column die ze dit jaar publiceerde in de Financial Times en waarin ze, naast Clos d’Opleeuw, ook de chardonnays van La Falize en Château de Bousval hoog inschat.
België in het glas
Onder het kopje “bench marks” vallen zeker ook de proeftafels Belgische wijn van Stefaan Soenen, Belgische Wijnpersoonlijkheid 2024 en mede-samensteller van de jaarlijkse Gault&Millau Gids Belgische Wijn. Een aantal keer per jaar brengt hij een groep van een vijftiental proevers, wijnbouwers en wijnschrijvers samen in domein Petrushoeve in Bekkevoort. Telkens presenteert hij een selectie van 25-30 Belgische wijnen rond een bepaald thema: natuurwijn, wijn van interspecieke rassen, Belgisch rood, pinot gris, … In juni 2025 zette hij een proeftafel op rond Belgische chardonnay met als ijkpunt ook een aantal chardonnays uit Bourgogne. In de volgende paragrafen licht ik een aantal wijnen op de proeftafel kort toe. Alle wijnen zijn gemaakt van 100% chardonnay.
De eerste drie wijnen op de proeftafel illustreren meteen mooi hoe belangrijk zowel de jaargang en het terroir van een wijn kan zijn, maar ook hoe het werk in de cuverie het uiteindelijke karakter van de wijn beïnvloedt. De proevers kregen de Hagelander 2021, 2022 en 2023 in het glas. Domein Hagelander werd opgericht in de jaren ’70 door Jos Daems en was een van de pioniers van de heropleving van de Belgische wijn. Sinds 2019 wordt het domein uitgebaat door Gerry Calders van domein Petrushoeve.
2021 was geen makkelijk jaar voor de Belgische wijnbouw met lage temperaturen, weinig zon en veel regen. Toch wordt de Hagelander 2021 gekenmerkt door rijpe fruitaroma’s (ananas, mango, perzik). Hij is zeer breed en rond in de mond, maar die rijpe aroma’s worden in de mond mooi in balans gehouden door fijne zuren. De wijn heeft een mooie, lange afdronk. 2022 was op papier een makkelijker jaar met veel zon en warmte in de zomer, maar een koel najaar. Door het zeer zonnige weer, waren er bij de vergisting te weinig zuren in de cuvée 2022 en besliste de wijnbouwer om geen malo te doen. Daardoor komt de wijn wat strenger en minder vol over. De fruitaroma’s komen minder tot uiting dan in de versie 2021, waardoor het hout meer op de voorgrond kwam. Globaal gesproken was de wijn minder complex dat de editie 2021. 2023 werd gekenmerkt door een zonnig voorjaar, maar veel regen in de zomer. De cuvée 2023 heeft wel malo gekregen. In deze wijn vallen vooral de kruidige aroma’s op. De zuren lijken nog niet helemaal versmolten en de wijn bevat nog wat groene tonen. Wellicht was deze wijn nog wat te jong om te drinken. Drie keer dezelfde wijn, maar drie keer een andere identiteit …
Cense de l’Aloutte is een veelbelovend domein uit het Heuvelland. De Cuvée Denise 2021 wordt aromatisch gekarakteriseerd door aroma’s van rijp en zelfs tropisch fruit met ook een lichte houttoets. Deze wijn is hoog in zuren, die wel zeer mooi geïntegreerd zijn. De afdronk is licht mineralig. Een smaakvolle, sappige wijn.
Die rijpe fruittonen vinden we, samen met gele bloemen en wat lactische elementen ook terug in de Chardonnay Barrique 2019 van het Oost-Vlaamse domein Près de Gand. De houtopvoeding zorgt niet alleen voor lichte vanilletoetsen in de wijn, maar ook voor een mooie rondeur, waarbij de zuren die vrij prominent aanwezig zijn, toch mooi verweven zijn.
De Chardonnay Heerenlaak 2018 van domein Aldeneyck is een topper met een groot gastronomisch potentieel. De wijn is mooi geouderd, wat zich vertaalt in aroma’s van rijp, zelfs gekonfijt fruit, honing en boenwas. De wijn is eerst vergist op inox en daarna in barriques. De helft heeft malo gekregen, de andere helft niet, daarna volgt een periode van rijping sur lie. Het resultaat is een rijke, ronde wijn met veel body en fijn verweven zuren en een licht minerale afdronk. Hij kon zeker de vergelijking weerstaan met Mont Battois 2021 van Domaine Pavelot (Haute-Côtes de Beaune) die net ervoor op tafel gekomen was. Ook de Heerenlaak 2019 toonde zich op zijn best. Hoewel er maar een jaar verschil was met de vorige, is het karakter van deze wijn een stuk jonger. Geen boenwas of honing, maar wel witte bloemen. Ook in deze wijn zit er een subtiele houttoets. Deze chardonnays van Aldeneyck staan zeker op een gelijkwaardig niveau als veel witte bourgognes.
Net zoals de chardonnays van Aldeneyck, staan ook die van Château Bon Baron aan de Belgische top. Op de proeftafel kregen we de Chardonnays van 2015 en 2018. Allebei mooi gerijpt, waarbij de 2015 nog iets meer leunde op de honing- en boenwasaroma’s en de 2018 nog wat meer florale toetsen had. Bij beide zijn de zuren mooi verweven en houden ze de rijpe aromatoetsen mooi in balans. Twee mooi volle, ronde en sappige wijn die veel gastronomische mogelijkheden hebben. Het feit dat de wijnen van Château Bon Baron zo mooi ouderen heeft wellicht deels te maken met het feit dat ze tijdens de vinificatie gebruik maken van mostoxidatie, dat zorgt voor een bijkomende aromastabilisatie en een voller mondgevoel. Het is een procedé dat vaak in Bourgogne en bij bepaalde types riesling (droge, krachtige) toegepast wordt.
Château de Bousval is een van de weinige biodynamisch gecertificeerde wijndomeinen in België en het enige met het Biodyvin-label. We proefden de cuvées Tout Cru 2020 en 2022. De jaargang 2020 is nu al op zijn best met een gevarieerd aromapalet van steenfruit (perzik), groene kruidigheid, boenwas, honing. In de mond wordt hij gekenmerkt door fraicheur en elegantie, waarbij de fruitaroma’s en de zuren mooi met elkaar verweven zijn. Het is een sappige wijn, met de nodige rondeur en een lange afdronk. De jaargang 2022 heeft ook veel potentie, maar is nog wat jong om te drinken met nadruk op citrusaroma’s, citroenmelisse en groene kruidigheid. In de mond zijn de zuren nog niet optimaal verweven met de fruitaroma’s, maar over een tweetal jaar is ook deze jaargang wellicht helemaal op dronk.
Van de Limburgse wijnbouwer Genoels-Elderen, nog een van die sterkhouders van de Belgische wijnbouw, proefden we Chardonnay Goud 2018 en hun topcuvée De Chardonnay 2016. Die laatste wijn werd slechts tweemaal gemaakt, in 2016 en 2020 als de omstandigheden optimaal waren. Er werden slechts 4 vaten van gemaakt, goed voor ongeveer 1200 flessen. Goud 2018 is een mooie, elegante wijn met een discrete neus van citrus, groene kruiden, groene peer, vuursteen en een lichte houttoets. In de mond is de wijn nog licht droogtrekkend. De Chardonnay 2016 is expressiever en aromatischer dan Goud 2018 met aroma’s van rijp steenfruit, gekonfijte citrus en een lichte mineraliteit. In de mond is hij voller en sappiger dan Goud 2018. Beide wijnen zijn wellicht nog niet op hun hoogtepunt en hebben nog heel wat bewaarpotentieel.
Domaine La Falize uit de regio Namen werkt ook biodynamisch. De wijngaard bestaat uit vijf percelen die apart gevinifieerd worden en daarna pas geblend. De wijnbouwer laat zich bijstaan door Peter Colemont van Clos d’Opleeuw en Sylvain Pellegrinelli van Vosne Romanée. Met dergelijke namen in het team hoeft het dan ook niet te verwonderen dat de wijnen van La Falize tot de Belgische top behoren. Wij proefden de Chardonnay 2018 en 2019 naast elkaar. Beide cuvées behoren tot de lekkerste Belgische chardonnays die ik al geproefd heb. Beide wijnen hebben aroma’s van steenfruit. De 2018 is al helemaal geland met aroma’s van karamel en honing, een lichte vanilletoets, maar toch ook een mooie fraicheur. De zuren in de 2018 zijn al helemaal verweven. De 2019 is in verschillende opzichten wat jonger dan de 2018. De fruitaroma’s zijn prominenter dan bij de 2018 en de zuren zijn ook iets nadrukkelijker aanwezig, hoewel ze net als bij de 2018 al mooi verweven zijn.
Over Clos d’Opleeuw hadden we het al in een van de vorige paragrafen. Tijdens de proeftafel hadden we het genoegen om de Cuvée Lossensis 2022 te proeven. Wellicht een van de duurste Belgische wijnen, maar er valt dan ook helemaal niets op aan te merken … het is een mooi gepolijste, evenwichtige, precieze wijn, die erg Bourgondisch aandoet in zijn gulheid, zijn rondeur en amplitude, maar die ook meer fraicheur heeft dan sommige van zijn Bourgondische broertjes en zusjes. De wijn heeft mooi verweven aroma’s van steenvruchten, citrus en verse kruiden met ook een subtiele houttoets.
Conclusie
De Belgische chardonnays onderscheiden zich door hun precisie, fraîcheur en terroirexpressie, met stijlen die variëren van mineraal en strak tot rond en gastronomisch breed. Internationale erkenning bevestigt dat de kwaliteit inmiddels op een niveau staat dat vergelijkbaar is met gerenommeerde regio’s. De uitgebreide proeftafel georganiseerd door Stefaan Soenen illustreert bovendien hoe Belgische wijnbouwers steeds meer durf, vakmanschap en visie tonen. Chardonnay mag dan een wereldmerk zijn, maar in België krijgt ze een eigen, herkenbare signatuur die haar plaats in het internationale landschap volledig verdient.
Dit artikel verscheen ook op WijnWijnWijn-Magazine.